عقد صلح
عقد صلح
داورگاه - صلح در لغت به معنی سازش، آشتی و توافق است و در قرآن و سنت ما نیز عقد صلح به معنی دفع مرافعه و پایان بخشیدن به دعوی به کار می رود، در قرآن کریم از صلح در 6 آیه از سوره های انفال، نساء، حجرات نام برده شده است زیرا اسلام دین رأفت و عطوفت است و قوانین شرعی برای حفظ ارزش های انسانی و ایجاد فرصت های مناسب برای اصلاح و تزکیه نفس و خود سازی وضع گردیده است. به همین جهت در آیات و روایات متعددی بر خودسازی ایجاد صلح و سازش بین مردم تأکید گردیده و پیامبر اسلام (ص) صلح و سازش را برترین صدقه دانسته و می فرمایند اگر کسی برای صلح و سازش بین دو نفر گام بردارد فرشتگان الهی بر او درود می فرستند و ثواب شب قدر به او داده می شود.

عقد صلح

به گزارش پایگاه خبری داورگاهصلح در قانون مدنی ما که متخذ از فقه امامیه است، معنی وسیع تری دارد به طوری که عقد صلح می تواند به طور فرعی جایگزین عقود دیگری مانند بیع، اجاره و عاریه قرار گیرد. عقد صلح در فقه امامیه به عنوان سید الاحکام معروف است از نظر نویسندگان قانون مدنی لزومی ندارد حتماً اختلافی موجود باشد تا عقد صلح محقق گردد بلکه این عقد می تواند وسیله معامله و یا اجاره و یا … هم قرار گیرد. به همین جهت قانون مدنی در ماده ۷۵۲ عقد صلح را در معنای وسیع آن پذیرفته است زیرا به موجب ماده فوق عقد صلح ممکن است برای رفع مرافعه و دعوی و یا در مورد معامله و یا سایر عقود به کار رود.

با معنی وسیع و گسترده ای که عقد صلح در قانون مدنی ما دارد فرق بین آن و سایر عقود کمی دشوار به نظر می رسد. چه بسا دو نفر خانه ای را مورد خرید و فروش (بیع) قرار می دهند ولی برای فرار از شروط بیع، عنوان صلح را برای آن برگزینند و یا منافع ملکی را به اجاره واگذار می کنند اما نام صلح منافع را بر آن می گذارند. اما آن چه مسلم است در عقد صلح تفاهم و تعامل و سازش بین طرفین وجود دارد و همین موجب امتیاز عقد صلح بوده و آن را از سایر عقود ممتاز می نماید.

اقسام صلح

عقد صلح دو قسم است:

۱- صلح به منظور رفع تنازع( صلح دعوی) : که همان تراضی طرفین برای پایان دادن به دعوی است.

۲-صلح در مقام معامله : که عبارت از صلحی است که به صورت عرفی جایگزین عقود دیگر می شود. صلح به طور معمول دارای معوض است ولی ضرورتی ندارد که ارزش دو عوض با هم برابر باشد، هر گاه عوض نابرابر و ناچیزی در صلح تعیین گردد چنین صلحی (صلح محاباتی) نامیده می شود.

شرایط عقد صلح

طرفین در عقد صلح مانند سایر عقود باید دارای :

۱- اهلیت (رشد – عقل – بلوغ) باشند و منظور از آن هم اهلیت در معامله و هم اهلیت در تصرف است.

۲- صلح بر امر غیر مشروع باطل است مانند آن که کسی به موجب عقد صلح حلالی را حرام و یا حرامی را حلال کند مانند صلح برای آشامیدن شراب که در دین اسلام چنین صلحی حرام است.

۳- عقد صلح که برای فرار از دین باشد باطل است. زیرا عقد چنین صلحی موجب ورود خسارت بر طلبکاران می شود و چون جهت چنین عقدی باطل است خود عقد صلح نیز باطل می گردد.

۴- صلح بر امر باطل نیز باطل است به عنوان مثال اگر دو  نفر زمین مواتی (زمین موات زمینی است که مالک ندارد و آباد نیست) را با یکدیگر معامله کنند و در این معامله بین آنان اختلافی حاصل و سپس بخواهند این اختلاف را به صلح خاتمه دهند چنین صلحی باطل است زیرا اساس اختلاف در خصوص معامله زمین موات بوده که باطل است.

۵- اموال دولتی را نمی توان مصالحه نمود زیرا در عقد صلح ، مورد صلح باید در مالکیت مطلق شخصی که می خواهد مالش را صلح کند باشد.

عقد صلح به جای چه عقودی قرار می گیرد

عقد صلح به صورت فرعی می تواند به جای عقود زیر قرار گیرد.

۱- عقد بیع (انتقال عین به عوض معلوم) ۲– عقد اجاره (انتقال منفعت به عوض معلوم) ۳– عقد عاریه (انتقال منفعت بدون عوض)  ۴- هبه (انتقال مالکیت بدون عوض معلوم) ۵- ابراء (اسقاط دین).

عقد صلح به ضرر شخص ثالث

چنان چه موضوع صلح با نظم و قواعد عمومی در تعارض باشد صحیح نمی باشد مانند بستن عقد صلح به منظور محروم کردن شریک از حق شفعه چنان چه یکی از شرکاء به منظور محروم نمودن شریک خود برای استفاده از حق شفعه اش با شخص ثالثی قرارداد صلح منعقد اما در واقع منظورش فروش سهم خود باشد و از عقد صلح به منظور پوشش ظاهری استفاده نماید عقد صلح باطل است و در واقع چنین صلحی به ضرر شخص ثالث می باشد.

اثر صلح به نفع شخص ثالث

در عقد صلح می توان شرطی را به نفع ثالث نمود مثلاً شخص الف با شخص ب درباره موضوعی صلح می نمایند مشروط بر آن که یکی از طرفین کاری را به نفع شخص ثالث انجام دهند و هم چنین می توان شرط نمود که منافع چنین شرطی پس از شخص ثالث به ورثه او نیز منتقل گردد. صلحی که به این طریق منعقد می گردد با ورشکسته شدن متعهد فسخ نمی شود مگر آن که در عقد صلح چنین شرطی شده باشد و در صورت عدم قید چنین شرطی، متعد له (کسی که در عقد صلح به نفع او شرط شده است) در ردیف سایر طلب کاران ورشکسته قرار گرفته و سهمی از اموال به او می رسد.

صلح در دادگاه

صلحی که در دادگاه و یا شوراهای حل اختلاف انجام شود ( که از نظر اجرا مانند حکم دادگاه است) مفاد این صلح نسبت به طرفین و وراث و قائم مقام ثقانونی آن ها نافذ و معتبر است و چنین صلحی به موجب سند رسمی انجام شود موجب ختم رسیدگی در دادگاه بوده و مقررات راجع به اجرای مفاد اسناد لازم الاجرا در مورد آن جاری خواهد شد. چنان چه کسی مالی را با عقد صلح تملیک کند و بعد معلوم شود که مال در زمان وقوع صلح از بین رفته بوده چنین صلحی باطل است. هم چنین یا گر در مورد اختلاف در حضانت کودکی صلح، و بعداً معلوم شود که اساساً طفل در زمان وقوع عقد صلح فوت کرده چنین صلحی باطل است. حقی که در اثر وقوع جرم ایجاد می شود را نیز می توان صلح نمود. به عنوان مثال اگر تصادفی واقع و ضروری متوجه شخص شود می توان مطالبه خسارت ناشی از تصادف را صلح نمود اما باید جرمی وقوع یابد تا صلح واقع گردد و نمی توان آثار احتمالی  جرمی که هنوز واقع نشده است را صلح نمود.

آرشیو مطالب حقوق مدنی

  • نویسنده : احسان نصوحی
  • منبع خبر : اختصاصی داورگاه