نامزدی
نامزدی
داورگاه: قانون مدنی ایران عقد ازدواج را تعریف نکرده است. با این حال در تعریف ازدواج می توان گفت: ((عقد نکاح عبارت است از ایجاد رابطه زناشویی میان یک زن و یک مرد و برای برقراری زندگی مشترک و تشکیل خانواده به عنوان یک واحد کوچک اجتماعی و بر اساس مقررات قانونی که تعهداتی را برای دو طرف ایجاد می کند)).

نامزدی

به گزارش پایگاه خبری داورگاه – مواد ۱۰۳۴ و ۱۰۳۵ قانون مدنی ایران بحث نامزدی را مطرح می کنند، یعنی از هر زنی که خالی از موانع نکاح باشد می توان خواستگاری نمود و لذا زنی که شوهر دارد یا زنی که از اقربای نسبی درجه یک و دو باشد و یا زنی که در عده طلاق رجعی است خالی از موانع نکاح نیست و نمی توان از او خواستگاری نمود.

معمولا در دوران خواستگاری، مسئله نامزدی مطرح می شود. نامزدی یک قرارداد است ولی قراردادی جایز که طرفین می توانند آن را فسخ کند. به عبارت دیگر نامزدی یا وعده ازدواج ایجاد علقه زوجیت (عقد نکاح) نمی نماید. بنابراین هر یک از زن و مرد تا زمانی که عقد نکاح واقع و جاری نشده است می تواند نامزدی را برهم زده و از ازدواج با طرف مقابل خودداری نماید.

هدایای نامزدی و پس گرفتن آنها

گذشته از هزینه هایی که نامزدان یا خویشان آنها در دوره نامزدی می کنند، ممکن است هدایایی به وسیله هریک از نامزدان به طرف دیگر یا خویشان او داده شده باشد.

هدیه برحسب عرف و عادت یک نوع هبه است. هبه قراردادی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجانا به کسی تملیک می کند. بنابراین دریافت کننده هدیه مالک آن می شود و می تواند در آن تصرفات مالکانه نماید. البته هدایایی که در دوره نامزدی داده می شود تابع مقررات خاصی است و قواعد هبه درباره آنها کاملا اجرا نمی شود.

ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی درباره استرداد هدایا، پس از بهم خوردن نامزدی، چنین مقرر داشته است: ((هریک از نامزدها می تواند، در صورت بهم خوردن وصلت منظور، هدایایی را که به طرف دیگر یا ابوین او برای وصلت منظور داده است مطالبه کند. اگر عین هدایا موجود نباشد، مستحق قیمت هدایایی خواهد بود که عادتا نگاهداشته می شود، مگر اینکه آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده باشد)). همچنین ماده ۱۰۳۸ می گوید: ((مفاد ماده قبل از حیث رجوع به قیمت در موردی که وصلت منظور در اثر فوت یکی از نامزدها بهم بخورد مجری نخواهد بود)).

مطابق این دو ماده باید بین هدایایی که عین آنها موجود است و هدایایی که تلف شده است فرق گذاشت. اگر عین هدایا موجود باشد، دهنده، در صورت بهم خوردن نامزدی، می تواند آنها را استرداد کند. اگر عین هدایا تلف شده باشد دو فرض می توان کرد: یا هدیه از چیزهایی بوده که عادتا نگاهداشته نمی شود، یعنی از اشیاء مصرف شدنی بوده، مانند شیرینی، عطر و یا از چیزهایی که برحسب عادت نگاهداشته می شود، مثل ساعت و پارچه. در مورد اول دهنده هدیه حق مطالبه قیمت را نخواهد داشت ولی در مورد دوم مستحق بهای هدیه خواهد بود مگر در دو مورد:

۱٫ موردی که هدیه بدون تقصیر گیرنده تلف شده باشد. از آنجا که اصل عدم تقصیر گیرنده است، اثبات تقصیر برعهده هدیه دهنده است.

۲٫ موردی که بهم خوردن نامزدی ناشی از فوت یکی از نامزدها باشد.

حال سوالی که پیش می آید این است که هدایایی که یکی از نامزدها به شخص دیگری غیر از نامزد خود و ابوین او داده است نیز قابل استرداد است یا نه؟ مانند هدایایی که به قیم نامزد یا خواهر وی داده است. در پاسخ باید گفت چون خصوصیتی در هدیه ای که به طرف دیگر یا ابوین او داده شده است نیست، باتوجه به وحدت ملاک، می توان هدایای اعطایی به شخص دیگر را نیز قابل استرداد دانست.

همچنین، دشوار است که بتوان به اشخاصی که به مناسبت ازدواج هدایایی به نامزدها داده اند اجازه داد که عین یا قیمت آنها را در صورت برهم خوردن نامزدی مطالبه کنند مگر در حدودی که هبه در حقوق ایران قابل رجوع است. چه ظاهر این است که قانونگذار این حق را فقط به هر یک از نامزدها داده است.

سوال دیگری که می توان مطرح کرد این است که اگر هدیه از اشیایی باشد که عادتا نگاهداشته نمی شود و گیرنده هدیه بدون علت موجه نامزدی را بهم بزند آیا دهنده هدیه می تواند بهای آن را مطالبه کند؟ به نظر می رسد که عدم استحقاق قیمت و عدم مسئولیت دریافت کننده مربوط به موردی است که دریافت کننده هدیه نامزدی را بدون علت موجه به هم نزده باشد و هرگاه نامزدی را بدون علت موجه بهم زده باشد، دهنده هدیه می تواند به عنوان خسارت و از باب مسئولیت مدنی یا تسبیب بهای آنها را مطالبه کند.

پس گرفتن عکس در دوران نامزدی

هرگاه یکی از نازمدها عکس خود را به نامزد دیگر داده باشد، آیا می تواند پس از بهم خوردن نامزدی آن را پس بگیرد؟ به نظر می رسد که عکس هم نوعی هدیه محسوب و مشمول مقررات مربوط به استرداد هدایا است. بنابراین اگر عین آن باقی باشد صاحب عکس می تواند آن را مطالبه کند و اگر تلف شده باشد بهای آن، در صورتی که عکس مزبور عرفا ارزش مالی داشته و تلف ناشی از تقصیر دریافت کننده باشد، قابل مطالبه است.

پس گرفتن نامه در دوران نامزدی

به نظر می رسد که نامه را عرفا نمی توان جزو هدایا به شمار آورد و مقررات راجع به هدایا درباره آن قابل اجرا نیست. از سوی دیگر برحسب عرف کسی که نامه ای دریافت می کند مالک آن محسوب می شود. پس شخصی که نامه ای از نامزد خود دریافت کرده مالک آن است و از نظر حقوقی اصولا نمی توان او را مجبور به پس دادن نامه کرد، هرچند که وظیفه اخلاقی شخص اقتضا می کند که آن را به نویسنده بازگرداند.

با وجود این، اگر یکی از نامزدها از نامه هایی که دریافت کرده سوء استفاده کند و از این راه زیانی به نویسنده نامه وارد آورد، طبق قواعد عمومی مسئولیت مدنی، مسئول و مکلف به جبران خسارت است. به علاوه دادگاه می تواند به درخواست خواهان، برای رفع ضرر از او، دریافت کننده را به رد نامه یا نابود کردن آن مجبور کند.

آرشیو مطالب حقوق مدنی

  • نویسنده : احسان نصوحی
  • منبع خبر : اختصاصی داورگاه - برگرفته از کتاب مختصر حقوق خانواده از دکتر سید حسین صفایی و دکتر اسدالله امامی